Ανεμομαζώματα

[Άσχετο intro: Άλλο έψαχνα κι άλλο βρήκα. Ψάχνοντας για ένα συγκεκριμένο τεύχος του Ευκλείδη Β’ (μαθηματικό περιοδικό για το Λύκειο) που αναφερόταν στα σημεία Fermat ενός τριγώνου, έπεσα σ’ ένα εξαιρετικό άρθρο ενός μαθηματικού από τη Θεσσαλονίκη, που μελετάει την κατά την διάρκεια της Τουρκοκρατίας διδασκαλία και τη διάδοση των μαθηματικών ιδεών, ιδεών άκρως ορθολογιστικών, και, γι’ αυτό, επικίνδυνων στα μάτια των θρησκόκαυλων τράγων και πνευματικών χαλιναγωγών του λαού. Highlight του άρθρου είναι η παράθεση καταγεγραμμένης (σε Πατριαρχική Εγκύκλιο, παρακαλώ!) αντίδρασής τους για τα «νέα, επικατάρατα φιλοσοφικά ήθη»... Μιλάμε για το απόλυτο εμπαθές παραλήρημα... Read on, read on! (Παραθέτω ολόκληρο το άρθρο, καθότι το περιοδικό είναι αρκετά δυσεύρετο. Οι υπογραμμίσεις δικές μου.) Ακολουθεί ακατάσχετο ranting.]

Οι μαθηματικές επιστήμες στην περίοδο της Τουρκοκρατίας (1453-1830)

---

Η άλωση της Κωνσταντινούπολης το 1453, εκτός των άλλων σοβαρών και οδυνηρών συνεπειών που είχε για τον ελληνισμό, σήμανε και την αναστολή της αρκετά αξιόλογης μαθηματικής δραστηριότητας που σημειώθηκε κατά ύστερους βυζαντινούς χρόνους. Την οριστική κατάρρευση της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας ακολούθησε η μακραίωνη περίοδος της Οθωμανικής κυριαρχίας, κατά την οποία ο υπόδουλος πλέον ελληνισμός βρέθηκε σε ολότελα νέες οικονομικές και κοινωνικές συνθήκες. Αυτές οι νέες συνθήκες αποτέλεσαν σοβαρούς ανασταλτικούς παράγοντες για την καλλιέργεια των γραμμάτων, για την δημιουργία πνευματικού κλίματος που να ευνοεί τη μάθηση και την ανάπτυξη των επιστημών.

Τα μαθηματικά, όπως είναι επόμενο, δεν θα μπορούσαν να μείνουν ανεπηρέαστα από τη νέα δυσμενέστερη κατάσταση στην οποία βρέθηκε ο ελληνισμός. Ειδικά κατά τους δύο πρώτους αιώνες της Τουρκοκρατίας, δεν μπορεί να γίνει λόγος για μαθηματική δραστηριότητα, πολύ περισσότερο δε για ανάπτυξη των μαθηματικών, από τη στιγμή που δεν υπήρχε καν συστηματική και οργανωμένη εκπαίδευση. Τα μαθηματικά σ’ αυτήν την κρίσιμη περίοδο των δύο πρώτων αιώνων της Τουρκοκρατίας ποτέ δεν ξεπέρασαν το στοιχειώδες επίπεδο. Στα λιγοστά ελληνικά σχολεία εκείνης της περιόδου, η ύλη της διδασκόμενης Αριθμητικής περιελάμβανε τις τέσσερις βασικές πράξεις της αριθμητικής με ακέραιους και κλασματικούς αριθμούς, την απλή και τη σύνθετη μέθοδο των τριών και τις μετατροπές μονάδων βάρους, μήκους, όγκου ή νομισμάτων. Το ίδιο στοιχειώδης ήταν και η ύλη της Γεωμετρίας, που περιοριζόταν σε απλά πρακτικά προβλήματα υπολογισμού μηκών και υψών.

Το χαμηλό επίπεδο των μαθηματικών γνώσεων των πρώτων αιώνων της Τουρκοκρατίας, φαίνεται και από τα βιβλία μαθηματικών που τυπώθηκαν αυτήν την περίοδο. Το πρώτο βιβλίο μαθηματικών που τυπώθηκε ποτέ στην ελληνική γλώσσα είναι το «Σύνταγμα ευσύνοπτον εις τας τέσσαρας μαθηματικάς επιστήμας, Αριθμητικήν, Μουσικήν, Γεωμετρία και Αστρονομία» (1532) του βυζαντινού λόγιου Μιχαήλ Ψελλού. Το βιβλίο περιέχει μια σύνοψη των παραδοσιακών μαθηματικών γνώσεων της εποχής του Ψελλού (αρχές 11^ου αι.), που κυκλοφορούσε χειρόγραφο επί 500 περίπου χρόνια.

Το δεύτερο ελληνικό μαθηματικό βιβλίο είναι το πασίγνωστο κατά την περίοδο της Τουρκοκρατίας «Βιβλίον πρόχειρον τοις πάσι περιέχον την τε πρακτικήν πρακτικήν Αριθμητικήν, ή μάλλον ειπείν την Λογαριαστικήν» (1568) του Μανουήλ Γλυζώνιου. Πρόκειται για ένα απλοϊκό βιβλίο πρακτικής αριθμητική, το οποίο όμως αποτέλεσε τη μεγαλύτερη εκδοτική επιτυχία ολόκληρης της περιόδου της Τουρκοκρατίας, με πληθώρα επανεκδόσεων ως τον 19^ο αιώνα.

Το τρίτο και τελευταίο μαθηματικό βιβλίο αυτής της περιόδου είναι η «Λογιστική» (1600) του μοναχού Βαρλαάμ του Καλαβρού. Κι αυτό το βιβλίο πραγματεύεται την πρακτική αριθμητική, ενώ πρέπει να σημειώσουμε ότι πρόκειται για βιβλίο που γράφτηκε στα μέσα του 14^ου αι.. Ο συγγραφέας του Βαρλαάμ ο Καλαβρός δεν είναι άλλος από το μεγάλο αντίπαλο του Γρηγορίου Παλαμά κατά τις Ησυχαστικές Έριδες (1342-1349) της Θεσσαλονίκης.

Τα ελληνικά μαθηματικά αρχίζουν να ξεπερνούν το στοιχειώδες επίπεδο μόνο κατά τον 18^ο αιώνα. Τότε αρχίζει μια μεγάλη προσπάθεια των Ελλήνων λογίων να εναρμονιστούν με τις σύγχρονες εξελίξεις του κλάδου στην Ευρώπη. Η απόσταση βέβαια που χωρίζει τα ελληνικά μαθηματικά από τα σύγχρονα ευρωπαϊκά μαθηματικά είναι τεράστια. Χάρη όμως στις προσπάθειες των Ελλήνων λογίων και διδασκάλων αυτής της περιόδου, μέσα σε διάστημα ενός μόλις αιώνα, η απόσταση μειώθηκε, για να φτάσουμε στις πρώτες δεκαετίες του 19^ου αι. τέτοιο σημείο, ώστε τα ελληνικά μαθηματικά να παρακολουθούν από κοντά τη σύγχρονη ευρωπαϊκή μαθηματική εξέλιξη.

Στο σημείο αυτό πρέπει να επισημάνουμε τη σημαντική διαφορά που υπάρχει στην αντίληψη που έχουμε εμείς σήμερα για τα μαθηματικά, σε αντίθεση με εκείνη των λογίων του 18^ου αι. για τους λόγιους του 18^ου αι., τα μαθηματικά και οι υπόλοιποι κλάδοι των θετικών επιστημών δεν εθεωρούντο αυτόνομοι και ξεχωριστοί επιστημονικοί κλάδοι, αλλά αναπόσπαστα μέρη της φιλοσοφίας. Υπήρχε δηλαδή μια ενοποιημένη αντίληψη των επιμέρους κλάδων των θετικών επιστημών, και μ’ αυτήν την έννοια, όλες οι θετικές επιστήμες εθεωρούντο στενά συνδεδεμένες μεταξύ τους. Γράφει σχετικά ο Κυριάκος Γεωργιάδης: «Αι επιστήμαι είναι τοσούτον συνδεδεμέναι προς αλλήλας, ώστε χωρίς μιας η άλλη μένει ακατανόητος.» Τυπικό παράδειγμα αυτής της ενιαιοποιημένης αντίληψης των επιστημονικών κλάδων είναι η «Οδός Μαθηματικής» (1749) του Μεθόδιου Ανθρακίτη. Στην ύλη του σημαντικότατου αυτού τρίτομου επιστημονικού συγγράμματος, εκτός των μαθηματικών, περιλαμβάνεται φυσική, αστρονομία, γεωγραφία και οπτική.

Στη σκέψη όμως των Ελλήνων λογίων, πάντοτε τα μαθηματικά κατείχαν την κεντρική θέση μεταξύ όλων των θετικών επιστημών. «Τούτων γαρ άνευ», έλεγε ο Ευγένιος Βούλγαρης. Ενώ ο Νικηφόρος Θεοτόκης υποστήριζε πως «η προς την Φιλοσοφίαν άγουσα οδός γίνεται ημίν ευθυτέρα και ραδία εάν τοις μαθηματικοίς στοιχείοις προγεγυμνασμένοι ώμεν.» Σ’ αυτήν την περίοδο μπορούμε να κάνουμε λόγο για «μαθηματικοποίηση» των θετικών επιστημών. Αυτό ακριβώς υπαινίσσεται και ο Ιώσηπος Μοισιόδαξ, υποστηρίζοντας ότι «είναι το λοιπόν η Μαθηματική επιστήμη άκρως χρήσιμος ουχί μόνον τω απαρτισμώ του νοός, αλλά και πάση επιστήμη φυσική απλώς (...) Πάσα θεωρία φυσική είτα χρειάζεται την αντίληψιν αυτής απαραιτήτως. Η Υδραυλική, η Υδροστατική, η Μηχανική, η Οπτική, η Αστρονομία, η Γεωγραφία, άλλαι πολλαί τας οποίας αποσιωπώ, πάσαι δεικνύονται δια της Μαθηματικής.»

Ως παράδειγμα μαθηματικοποίησης της φυσικής μπορούμε να αναφέρουμε το σπουδαίο σύγγραμα του Νικηφόρου Θεοτόκη, τα «Στοιχεία Φυσικής εκ νεωτέρων συνερανισθέντα» (1766). Το αξιοσημείωτο για τα μαθηματικά είναι ότι σ’ αυτό το βιβλίο, παρόλο που πρόκειται για σύγγραμμα φυσικής, έχουμε τη χρήση εννοιών του Απειροστικού Λογισμού για πρώτη φορά στην έντυπη νεοελληνική βιβλιογραφία. Δικαιολογημένα ο Κων. Κούμας χαρακτήρισε τη Φυσική του Θεοτόκη «εφαρμοσμένη μαθηματική», αφού για τη μελέτη και την κατανόησή της απαιτείται άριστη γνώση μαθηματικών και μάλιστα υψηλού επιπέδου.

Ο 18^ος αι., ειδικά το τελευταίο τέταρτο του αιώνα αυτού και οι δύο πρώτες δεκαετίες του 19^ου αι., είναι η περίοδος της κορύφωσης του Νεοελληνικού Διαφωτισμού, δηλαδή της πνευματικής κίνησης των Ελλήνων διανοούμενων που είχε ως κεντρικό εκπαιδευτικό στόχο την αναβάθμιση της ελληνικής παιδείας.

Στις αρχές του 18^ου αι. ο στόχος της αναβάθμισης της ελληνικής παιδείας συνδυάστηκε με μια αντίληψη που είχε αρχίσει να διαμορφώνεται μεταξύ των Ελλήνων λογίων περί του δεσμού των νεότερων Ελλήνων με τους αρχαίους προγόνους τους. Η αντίληψη ξεκίνησε ως γενικότερο ενδιαφέρον για το αρχαιοελληνικό παρελθόν και σύντομα εξελίχθηκε σε αίτημα για την αναβίωση του αρχαιοελληνικού πνεύματος.

Στα μαθηματικά αυτή η αντίληψη εκφράστηκε με δύο τρόπους: α) με την έκδοση πολλών κλασσικών αρχαιοελληνικών μαθηματικών κειμένων (έργα των Ευκλείδη, Αρχιμήδη, Διόφαντου κ.τ.λ.), και β) με τη συγγραφή ή τη μετάφραση σύγχρονων έργων, γραμμένων όμως στο πνεύμα της αρχαίας ελληνικής μαθηματικής παράδοσης.

Ως κύριους εκφραστές αυτής της αντίληψης στα μαθηματικά μπορούμε να αναφέρουμε τον Μεθόδιο Ανθρακίτη, τον Μπαλάνο Βασιλόπουλο, τον Κοσμά Βασιλόπουλο και από τους μεταγενέστερους τον Βενιαμίν Λέσβιο. Όλοι αυτοί, με την προσήλωσή τους στην αρχαία ελληνική μαθηματική παράδοση, έδειξαν μια σαφή προτίμηση προς τους παλαιότερους κλάδους των μαθηματικών (Αριθμητική, Γεωμετρία, Τριγωνομετρία, Αστρονομία) και μια ολοφάνερη αδιαφορία για τους νεότερους μαθηματικούς κλάδους (Άλγεβρα, Απειροστικό Λογισμό, Αναλυτική Γεωμετρία).

Το βιβλίο που εκφράζει πιο πιστά τους σκοπούς και τις επιδιώξεις αυτής της αντίληψης είναι η «Οδός Μαθηματικής» (1749) του Μεθόδιου Ανθρακίτη. Με την «Οδό Μαθηματικής» παρουσιάζονται στο ελληνικό αναγνωστικό κοινό, για πρώτη φορά μετά από πολλούς αιώνες, τα «Στοιχεία» του Ευκλείδη, καθώς και μερικά ακόμη σημαντικά έργα αρχαίων και νεότερων συγγραφέων (Πρόκλου Σφαίρα, Σφαιρικά του Θεοδοσίου κ.ά.).

Έργα που ακολουθούν το πνεύμα της «Οδού» είναι επίσης η «Μέθοδος Γεωμετρικώς Χωρούσα» (1756) του Μπαλάνου Βασιλόπουλου, μια προσπάθεια του συγγραφέα να επιλύσει το αρχαίο Δήλιο πρόβλημα, η «Έκθεσις ακριβεστάτη της Αριθμητικής» (1803) επίσης του Μπαλάνου Βασιλόπουλου και η «Έκθεσις συνοπτική Αριθμητικής Άλγεβρας και Χρονολογίας» (1796) του Κοσμά Βασιλόπουλου, γιου του Μπαλάνου. Επίσης στην ίδια αντίληψη εντάσσονται οι δύο μεταφράσεις του Ευγένιου Βούλγαρη: α) το «Μαθηματικών Στοιχείων αι πραγματίαι αι αρχοειδέσταται» (1787) του J. A. Segner, και β) το «Στοιχείων Γεωμετρίας» του Ottaviano Cametti, που μετέφρασε ο ιατροφιλόσοφος Δημήτριος Ραζής, αλλά και το αρκετά μεταγενέστερο γεωμετρικό σύγγραμμα του Βενιαμίν Λέσβιου «Γεωμετρίας Ευκλείδου Στοιχεία» (1820).

Η προσήλωση των Ελλήνων λογίων στα αρχαία ελληνικά μαθηματικά άρχισε να περιορίζεται στο δεύτερο μισό του 18^ου αι., όταν οι λόγιοι της νεότερης γενιάς, σπουδαγμένοι οι περισσότεροι σε πανεπιστήμια της Κεντρικής Ευρώπης, άρχισαν να στρέφονται και προς την σύγχρονη ευρωπαϊκή επιστήμη και γνώση. Ένας από τους εκφραστές αυτής της νέας αντίληψης, ο Ιώσηπος Μοισιόδαξ, υποστήριξε ότι αν οι νεότεροι Έλληνες πράγματι εκτιμούσαν τους προγόνους τους, θα έπρεπε να μιμηθούν τους αρχαίους και να μάθουν από τους άλλους λαούς. «Η Ευρώπη την σήμερον», έλεγε ο Μοισιόδαξ «υπερβαίνει κατά την σοφίαν ως και την αρχαίαν Ελλάδα.» Ο Νικόλαος Ζερζούλης υποστήριζε ότι οι Ευρωπαίοι «έφθασαν εις ακριβεστέραν θεωρίαν υπέρ τους Έλληνας εν ταις επιστήμαις». Ενώ ο Δημήτριος Καταρτζής αναρωτιόταν «Πως μπορεί ένας σπουδαίος μας να μην θέλει να ξέρει τους Εγγλέζους, τους Φραντζέζους και Ολλαντέζους, γιατί έμαθε τ’ είταν οι Λακεδαιμόνιοι κ’ οι Αθηναίοι κ’ οι Τύριοι;»

Η επικρατούσα πλέον τάση στην ελληνική διανόηση είναι η μελέτη και γνώση των νέων επιτευγμάτων της ευρωπαϊκής επιστήμης. Αυτό εκδηλώθηκε στα μαθηματικά με δύο τρόπους: α) Με την εισαγωγή στην ελληνική μαθηματική βιβλιογραφία όλων των σύγχρονων τότε μαθηματικών κλάδων (Άλγεβρα, Απειροστικός Λογισμός, Αναλυτική Γεωμετρία, Κωνικές Τομές), και β) με τη διατύπωση ενός πιο απλοποιημένου και εκλαϊκευμένου μαθηματικού λόγου, με στόχο την διάδοση των σύγχρονων μαθηματικών γνώσεων στα πλατύτερα στρώματα του ελληνικού πληθυσμού.

Στην εισαγωγή των σύγχρονων μαθηματικών κλάδων πρωταγωνίστησαν λόγιοι όπως ο Κωνσταντίνος Κούμας, ο Σπυρίδων Ασάνη, ο Θεόφιλος Καΐρης και κυρίως ο Νικηφόρος Θεοτόκης. Με τα συγγράμματα του Θεοτόκη, κυρίως με τα «Στοιχεία Μαθηματικών εκ παλαιών και νέων συνερανισθέντα» (1799), εισήχθησαν στην ελληνική μαθηματική βιβλιογραφία σχεδόν όλοι οι νέοι κλάδοι των μαθηματικών. Η εισαγωγή της σύγχρονης Άλγεβρας γίνεται με τα «Στοιχεία Αριθμητικής και Άλγεβρας» (1797) του Γάλλου αββά Nicola de Lacaille, που μετέφρασαν ο Σπυρίδων Ασάνης και ο Ίωνας Σπαρμιώτης. Η εισαγωγή των Κωνικών Τομών γίνεται με το «Σύνοψις των Κωνικών Τομών» (1802) του Guido Grandi και με την «Των Κωνικών Τομών Αναλυτική Πραγματεία» (1803) του de Lacaille, που μετέφρασε και πάλι ο Ασάνης. Ενώ ο Απειροστικός Λογισμός εισάγεται αρχικά με τα Στοιχεία Μαθηματικών του Θεοτόκη, και στη συνέχεια με το πολύτομο σύγγραμμα του Κων/νου Κούμα «Σειράς Στοιχειώδους των Μαθηματικών και Φυσικών Πραγματειών» (1807) και τις δύο χειρόγραφες πραγματείες του Θεόφιλου Καΐρη: α) την «Ποσοτική Άλγεβρα» και β) την «Ποσοτική εις δύο μέρη: Α’ Άλγεβρα και Αναλυτική Γεωμετρία, Β’ Περί απειροστών είτε περί διαφορικού υπολογισμού».

Ως χαρακτηριστικότερες προσπάθειες διατύπωσης εκλαϊκευμένου μαθηματικού λόγου πρέπει να αναφέρουμε την «Σύνοψιν των Επιστημών δια τους πρωτοπείρους» (1819) του Κ. Κούμα, την «Αριθμητικήν εις χρήσιν των Ελληνικών Σχολείων» (1794) του Αθ. Ψαλίδα, καθώς και ένα πλήθος πρακτικών αριθμητικών και μαθηματικών εγχειριδίων για την διευκόλυνση των εμπορικών συναλλαγών, που εκδόθηκαν αυτήν την περίοδο.

Υπήρξαν βέβαια και βιβλία – πρωτότυπα και μεταφράσεις – ενταγμένα στο σύγχρονο ευρωπαϊκό πνεύμα, όπως τα «Στοιχεία Αριθμητικής και Αλγέβρης» (1800) του Ζήση Κάβρα, τα «Στοιχεία της Αριθμητικής και Αλγέβρας» (1084) του G. I. Metzburg, σε μετάφραση του ιατρού Μιχαήλ Χρισταρή, το σπουδαίο τετράτομο έργο του Στέφανου Δούγκα « Στοιχεία Αριθμητικής και Αλγέβρης» (1816), τα «Στοιχεία Αλγέβρας» (1818) του Δημ. Γοβδελά, καθώς και τα «Στοιχεία Γεωμετρίας» (1829) του A. M. Legendre, σε μετάφραση του Ιωάννη Καραντινού.

Παράλληλα με την έντονη εκδοτική δραστηριότητα αυτής της περιόδου στον τομέα των επιστημονικών βιβλίων (τέλη 18^ου αι. – αρχές 19^ου αι.), ο στόχος της αναβάθμισης της ελληνικής παιδείας επιχειρήθηκε να επιτευχθεί με έναν εξίσου σημαντικό και αποτελεσματικό τρόπο: την ίδρυση σχολείων. Τα σχολεία που ιδρύθηκαν αυτήν την περίοδο ονομάζονται νεωτερικά, και είναι τα σχολεία που διαπνέονται από τις νέες προοδευτικές ιδέες, που περιλαμβάνουν στο πρόγραμμά τους σύγχρονους κλάδους των θετικών επιστημών και εφαρμόζουν τις πιο σύγχρονες παιδαγωγικές μεθόδους. Νεωτερικά σχολεία ιδρύθηκαν κυρίως στις ακμάζουσες οικονομικά πόλεις του ελληνικού χώρου, στη Σμύρνη (Φιλολογικό Γυμνάσιο Σμύρνης), στις Κυδωνιές (Ακαδημία των Κυδωνίων), στη Χίο (Γυμνάσιο Χίου), στο Πήλιο (Σχολή των Μηλιών) και στα Ιωάννινα (Καπλαναία Σχολή). Οι νέες ιδέες όμως ώθησαν και παραδοσιακές σχολές να αποβάλλουν το συντηρητικό τους χαρακτήρα και να μετατραπούν σε νεωτερικές, όπως για παράδειγμα οι Ηγεμονικές Ακαδημίες του Βουκουρεστίου και του Ιασίου.

Στα νεωτερικά σχολεία δίδαξαν οι πιο γνωστοί και μορφωμένοι Έλληνες διδάσκαλοι. Ο Βενιαμίν Λέσβιος και ο Θεόφιλος Καΐρης στις Κυδωνίες, ο Κων/νος Κούμας στο Φιλολογικό Γυμνάσιο Σμύρνης, ο Γρηγόριος Κωνσταντάς και ο Άνθιμος Γαζής στις Μηλιές, ο Αθανάσιος Ψαλίδας στην Καπλαναία Σχολή των Ιωανίννων, ο Κων/νος Βαρδαλάχος και ο Δημήτριος Γοβδελάς στην Ακαδημία Βουκουρεστίου, ο Δανιήλ Φιλλιπίδης και ο Στέφανος Δούγκας στην Ακαδημίας Ιασίου, ο Νεόφυτος Βάμβας στο Γυμνάσιο της Χίου και πολλοί άλλοι.

Το έργο που επιτελέστηκε στην ελληνική παιδεία κατά τον 18^ο αι. και ως τις αρχές του 19^ου αι. μόνο σαν θαύμα μπορεί να περιγραφεί. Μια αληθινή εκπαιδευτική και πολιτιστική κοσμογονία στην οποία τα μαθηματικά είχαν πρωταγωνιστικό ρόλο.

Πρέπει να πούμε όμως ότι όλα αυτά τα θαυμαστά επιτεύγματα, ούτε απρόσκοπτα επιτεύχθηκαν ούτε χωρίς αντιδράσεις. Το πνευματικό κατεστημένο της εποχής αντέδρασε και μάλιστα σθεναρά στη διάδοση των νέων ιδεών. Τα μαθηματικά αποτέλεσαν το κόκκινο πανί για το ελληνικό πνευματικό κατεστημένο, επειδή στη συνείδηση των Ελλήνων αυτής της περιόδου τα μαθηματικά εξέφραζαν την πρόοδο, τις νέες ιδέες. Μοιραία λοιπόν βρέθηκαν στο επίκεντρο της σφοδρής ιδεολογικής διαμάχης που ξέσπασε στις αρχές του 19^ου αιώνα ανάμεσα στους υποστηρικτές και τους πολέμιους των νέων ιδεών. Το σύνολο σχεδόν των λογίων και των διδασκάλων τάχθηκαν υπέρ των νέων ιδεών υπέρ της διάδοσης των μαθηματικών και της νέας φιλοσοφίας. Πολλοί από αυτούς υπέστησαν ταλαιπωρίες, διώξεις και αφορισμούς, εξαιτίας αυτής της επιλογής τους να διδάσκουν μαθηματικά και νέα φιλοσοφία. Χαρακτηριστικές είναι οι περιπτώσεις διώξεων του Μεθόδιου Ανθρακίτη, του Ευγένιου Βούλγαρη, του Ιώσηπου Μοισιόδακα, του Κων/νου Κούμα, του Βενιαμίν Λέσβιου, του Στέφανου Δούγκα και φυσικά το δράμα του Θεόφιλου Καΐρη.

Για την ανάσχεση της διάδοσης των μαθηματικών, το κατεστημένο χρειάστηκε να φτάσει ως την έκδοση Πατριαρχικής Εγκυκλίου (Πατριαρχική Εγκύκλιος του 1819 «Περί της σημερινής καταστάσεως των κοινών του γένους μας Ελληνομουσείων»), και ακόμη την σύγκληση Πατριαρχικής Συνόδου με θέμα την «καθαίρεσιν των φιλοσοφικών μαθημάτων». Αξιοσημείωτο είναι ότι η σύγκλιση της συνόδου έγινε το Μάρτιο του 1821, λίγες μόνο μέρες πριν από την έκρηξη της Ελληνικής Επανάστασης.

Κλείνοντας, αντί επιλόγου, παραθέτουμε ένα χαρακτηριστικό απόσπασμα από αυτήν την πατριαρχική εγκύκλιο ενάντια στη διάδοση των μαθηματικών:

---

«τις ωφέλεια προσκολλώμενοι οι νέοι εις τας παραδόσεις αυτάς να μανθάνωσιν αριθμούς και αλγέβρας, και κύβους και κυβοκύβους και τρίγωνα και τριγωνοτετράγωνα και λογαρίθμους και συμβολικούς λογισμούς και τας προβαλλομένας ελλείψεις και άτομα και κενά και δίνας και δυνάμεις και έλξεις και βαρύτητας, του φωτός ιδιότητας και βόρεια σέλα και θετικά τινά και ακουστικά και μύρια τοιαύτα και άλλα τερατώδη, ώστε να μετρώσι την άμμον της θαλάσης και τας σταγόνας του υετού και να κινώσιν την γην, εάν αυτοίς δοθή πη στώσι κατά το του Αρχιμήδους, έπειτα εις τας ομιλίας των βάρβαροι, εις τας γραφάς των σόλοικοι, εις τας θρησκείας των ανίδεοι, εις τα ήθη παράφοροι και διεφθαρμένοι, εις τα πολιτεύματα επιβλαβείς και άσημοι πατριώται και ανάξιοι της προγονικής κλήσεως.»

---

---

Στέλιος Λαμνής

Αυτά τα ευτράπελα...

Μετά απ’ αυτά, μη τυχόν και ξανακούσω τη παραμύθα του «κρυφού σχολιού» (διαβάστε και τον j95)...

Μην τυχόν και ξανακούσω οτιδήποτε που να προσπαθεί να μου πλασάρει ως πρωτοπόρους και εκσυγχρονιστές αυτά τα πνευματικά απολιθώματα...

Από τότε που υπάρχει το σκατοσυνάφι τους (AKA μαυροφορεμένη συνομοταξία), έχουν ορκιστεί πιστοί διώκτες της προόδου, κι έχουν θέσει ως ύψιστο στόχο τους τον βιασμό της λογικής. Παρακολουθήστε τους. Σε όλη την έκταση της ιστορίας, αυτοί ήταν πάντα οι πιο αμείλικτα αντιδραστικοί απέναντι σε κάθε επιστημονική πρόοδο. Η ανακάλυψη ότι το Σύμπαν δημιουργήθηκε πριν από κάτι 13 δισ. χρόνια με μία έκρηξη (και όχι με τα χεράκια του καλούλη και γλυκούλη γιαχβέ μέσα σε 7 ημέρες*, πριν από 5000-τόσα χρόνια, όπως γράφει το βιβλίο τους), το ότι εξελιχθήκαμε στο είδος που είμαστε (Homo Sapiens) έπειτα από εκατομμύρια χρόνια εξέλιξης (και όχι μία ωραία πρωία από πηλό, που τον έπλασε ο καλούλης και γλυκούλης γιαχβέ στο σχήμα του Αδάμ, και μετά του φύσηξε στη μούρη, όπως επίσης γράφει το βιβλίο τους), και άλλες επιστημονικές ανακαλύψεις, ων ουκ έστιν αριθμός, που πατούσαν πάνω στο ένα ή στο άλλο χωρίο του πανηλίθιου δόγματός τους, στην καλύτερη περίπτωση χλευάστηκαν απ’ αυτούς και το πιστό ποίμνιό τους, και στη χειρότερη αποτέλεσαν την κατηγορία με τη οποία επιστήμονες τιμωρήθηκαν ή διώχθηκαν (π.χ. υπήρξαν άνθρωποι που τιμωρήθηκαν για την διδασκαλία της θεωρίας του Δαρβίνου, επιφυλάσσομαι για σχετικό post.)... Είναι δε τόσο εμπαθείς απέναντι στην επιστήμη, που -άκουσον, άκουσον- τα βάλανε ακόμα και με τα μαθηματικά, όπως φαίνεται από την εργασία που παρέθεσα πιο πάνω.

Φυσικά, όταν κάτι πάψει να θεωρείται νεωτερικό (ε, ο Απειροστικός Λογισμός δεν είναι δα και το πιο νεωτερικό πράγμα στον κόσμο σήμερα), παύουν να το πολεμούν, και οι υπέρμαχοι των τράγων θα σας πουν βεβαίως-βεβαίως ότι ουδείς εξ αυτών είναι αντίθετος ως προς την διδασκαλία τους**. Σήμερα. Τότε, όμως, που αυτές οι γνώσεις ήταν ριζοσπαστικές και βοηθούσαν την αφύπνιση του πνεύματος των νέων, σκίζανε τα ράσα τους οι «καλοί ποιμένες» στη σκέψη ότι οι νέοι μελετούσαν π.χ. Αναλυτική Γεωμετρία και όχι π.χ. τους ψαλμούς του δαυίδ. Και είμαι σίγουρος ότι αν μιλήσεις σήμερα σε κάποιον απ’ αυτούς τους θεομπαίχτες για Ασαφή Λογική (στα ελληνικά: Fuzzy Logic), και του πεις για παράδειγμα ότι μια πρόταση μπορεί να είναι κατά 66,6% αληθής ΚΑΙ κατά 66,7% ψευδής, θα σε αντιμετωπίσει το λιγότερο ως παράφρονα (αν όχι ως μιαρό λάτρη του σατανά).

Έπειτα πολεμούν την κοινωνική πρόοδο. Ας φανώ επιεικής και ας αναφερθώ μονάχα σε σημερινά ζητήματα... Το δικαίωμα των ομοφυλόφιλων στον γάμο, το δικαίωμα των γυναικών στην έκτρωση, το δικαίωμα ενός ζεύγους στον προγεννητικό έλεγχο, το δικαίωμα στην καύση ενός νεκρού, το δικαίωμα στην ευθανασία... Παλαιότερα χρειάστηκε να διεκδικηθούν ακόμα πιο αυτονόητα πράγματα. Ο νοών νοείτο.

Παραπλεύρως, εμπλέκονται και στα πολιτικά. Είναι φίλοι επιστήθιοι των απολυταρχικών καταπιεστικών πολιτευμάτων και κάθε κίνηση πολιτών που προσπαθεί να γκρεμίσει αυτές τις εξουσίες αντιμετωπίζεται ως «αιρετική». Η εκκλησία της Ελλάδας είχε αφορίσει την Γαλλική Επανάσταση, και το ίδιο έκανε με την Ελληνική (υποστήριζαν οι αχαρακτήριστοι ότι η Τουρκοκρατία ήταν «θέλημα Θεού»!), προτού συνειδητοποιήσουν οι κουτοπόνηροι ότι θα τους συνέφερε περισσότερο να ιδιοποιηθούν τον αγώνα, ώστε να μπορούν να μας έχουν υπό τον έλεγχό τους και πάλι μετά την απελευθέρωση*** (essential reading).

Ο μεγαλύτερος μπελάς της ανθρωπότητας. Μια ζωή ξιπασιά και μικρόψυχη αντίδραση... μη τυχόν και προοδεύσει το ανθρώπινο γένος, μη τυχόν και κάνει ένα βήμα παραπέρα και ανοίξει τα στραβά του λίγο ακόμα. Μη τυχόν και ΜΑΘΕΙ. Ω, τι κόμπλεξ είναι αυτό που έχουν με τη γνώση! Ο «επικατάρατος ορθολογισμός», το παραμύθι με τον «καρπό της γνώσης» and so on, and so forth...

Δεν δέχομαι κανένα συμβιβασμό με μια ομάδα (απ)ανθρώπων που θεωρούν τη γυναίκα κατώτερη από το άνδρα, υπεύθυνη για «προπατορικά αμαρτήματα» και δεν συμμαζεύεται, που αφού γεννήσει «οφείλει να εξαγνιστεί» (!!!), που δεν μπορεί να επισκεφτεί το άγιο όρος, που οφείλει να «φοβείται τον άνδρα». Δεν θέλω ούτε στα μάτια μου μπροστά να έχω άνθρωπο που πιστεύει ότι όταν μια γυναίκα αποβάλλει, πληρώνει αμαρτίες δικές της, ή ίσως και προγόνων της (απίστευτο κι όμως χριστιανικό).

Δεν δέχομαι κανένα συμβιβασμό μ’ αυτούς που αρκούνται στην πολύ απλοϊκή «εξήγηση» ότι οτιδήποτε κι αν σου συμβεί, όσο κακό κι αν είναι, είναι «θέλημα Θεού», και σου το στέλνει, λέει, «για να δοκιμάσει την αντοχή της πίστης σου σ’ Αυτόν» (χαρακτηριστικό παράδειγμα το παραμυθάκι με τον ιώβ), και όποιος αποτύχει σ’ αυτό το... τεστ υπομονής πάει συστημένος στην κόλαση... κι άλλες πολλές παπα(δα)ριές.

Δεν δέχομαι κανέναν συμβιβασμό με ανθρώπους που είναι την μία έτσι και την άλλη κοτέτσι. Που όποτε το θυμηθούν (διάβαζε: όποτε τους συμφέρει) παραθέτουν τον λόγο του Ιησού «Μην κάνεις στους άλλους αυτό που δεν θες να σου κάνουν», και όποτε το θυμηθούν (διάβαζε: όποτε τους συμφέρει) ξεφουρνίζουν το «Μάχαιρα έδωκες, μάχαιρα θα λάβεις» του ιδίου. <Α^~Α>. Δεν στέκει.

Δεν δέχομαι κανέναν συμβιβασμό μ’ αυτούς που πιστεύουν σ’ έναν θεό ο οποίος, έτσι όπως τον περιγράφουν, και με τις υποχρεώσεις και απαγορεύσεις που λένε ότι αυτός απαιτεί από εκείνους, συμπεραίνω ότι είναι το πιο σαδιστικό και χαιρέκακο ον σε όλο το Σύμπαν. Και να υπάρχει ένας τέτοιος θεός, (κάτι για το οποίο, ως αγνωστικιστής, αμφιβάλλω), εγώ αδιαφορώ γι’ αυτόν και τον έχω χεσμένο. Κι αυτόν και τους πιστούς του. Και πιο πολύ απ’ όλους τους «επί της Γης εκπροσώπους Του» (αποκλειστικοί αντιπρόσωποι και διανομείς).

BTW, προσφάτως εορτάσαμε την συμπλήρωση 8 (1000 στο δυαδικό) συναπτών ετών διακυβέρνησης της χώρας (εν μέρει, έστω) από τον αρχιδεπίσκοπο χουντόδουλο. Με αφορμή την επάρατη αυτή επέτειο, η αυτού φαυλότης, ο πρ(ωκτ)οκαθήμενος Αθηνών δήλωσε πάνω-κάτω (γαμώτο, δεν μπορώ να βρω στο Internet αυτή τη δήλωση) ότι: «Είμαι αυτός που είμαι και δεν μπορώ να αλλάξω. Θα υποστηρίζω αυτά που υποστηρίζω μέχρι να πεθάνω.»

Ε, ΤΟΤΕ ΒΙΑΣΟΥ ΚΑΙ ΨΟΦΑ, «ΔΙΑΠΥΡΕ» ΠΑΛΙΟΧΟΥΝΤΙΚΕ!!

(Διαβάστε κι εδώ)

Τελοσπάντων, ξέφυγε λιγάκι το post, δεν πειράζει, ένα rant την ημέρα τον παπά τον κάνει πέρα ;-).

Και ναι, το παραδέχομαι. Δεν υποστηρίζω καμία θρησκεία, αλλά ειδικά ο χριστιανισμός είναι η θρησκεία που λατρεύω να ξεβρακώνω. Γιατί; Γιατί μας έχουν κάψει τη γούνα οι θιασώτες του, 1700 χρόνια τώρα (από καθιέρωσης του ως επίσημης θρησκείας του Βυζαντίου κι έπειτα)...

Tero

* Καλός μαλάκας και του λόγου του. Τι σόι θεός είναι αν του πήρε κοτζάμ 7 μέρες για να φτιάξει ένα Σύμπαν; Χα χα!

** Φροντίζουν παράλληλα να μπαλώσουν όπως-όπως τις τρύπες που οι επιστημονικές ανακαλύψεις ανοίγουν στο σαθρό θεοσοφικό οικοδόμημά τους, π.χ. «Ξέρετε, όταν η Βίβλος λέει ότι ο Θεός δημιούργησε τον Αδάμ από πηλό, μιλάει μεταφορικά, μπλα μπλα...» and bullshit like that. Αμ δεν μπαλώνονται με ΤΙΠΟΤΑ. Γνωστό τοις πάσι είναι ότι υπήρξαν εποχές που αν δεν πίστευες ΑΥΤΑ (και εννοούμε ΑΥΤΑ στην κυριολεξία, και όχι «μεταφορικά»), θεωρούσουν αιρετικός/άθεος, με όλες τις σχετικές συνέπειες. Φυσικά, αυτοί αποτελούν μονάχα την πιο soft μερίδα πιστών. Υπάρχουν και οι hardcore που δεν χρειάζονται απολογίες και δικαιολογίες. «Ή με πιστεύεις ή είσαι ο αντίχριστος αυτοπροσώπως.»

*** Με αποτέλεσμα να ακούμε διάφορα ανέκδοτα όπως «Αυτός ο λαός και ο τόπος αν υπάρχει σήμερα στο χάρτη το οφείλει στην Εκκλησία, την Ορθοδοξία και την Πίστη.». ΟΥΣΤ ρε, δουλοπρεπείς υποκριτές!

Το φύσηξε ο Tero στις 5/01/2006 05:39:00 π.μ.