Πέμπτη, Ιουλίου 28, 2005
Το «αναπόφευκτο» του αξιώματος
Ας το ρίξουμε και λίγο στη φιλοσοφία...
Πώς μπορείς άραγε να αυτο-επιβεβαιωθείς ότι δεν είσαι «ανισόρροπος»; Μόλις αρχίσεις να μην λαμβάνεις ως δεδομένη την ίδια σου την λογική, και να ερευνάς εάν είσαι λογικό ον ή όχι, παγιδεύεσαι σε έναν όλο και πιο περίπλοκο κυκεώνα από εικασίες και αναπάντητα ερωτήματα. Προσπαθείς να πιαστείς από κάτι που να έχει γενική, αναμφισβήτητη ισχύ, κάτι το αυταπόδεικτο, αλλά και λογικά ανεξάρτητο από την δική σου νόηση. Ένα αντικειμενικό εργαλείο, δηλαδή, βάσει του οποίου θα μπορέσεις να μελετήσεις εσένα και τον κόσμο. Όμως δεν βρίσκεις κάτι τέτοιο. Διότι είναι αδύνατο να μελετήσεις τον κόσμο όντας «έξω» από το δικό σου μυαλό.
Για παράδειγμα, οι τρελοί* ερμηνεύουν τον κόσμο μέσα από την δική τους, περίεργη λογική, έτσι ώστε να έχει νόημα γι’ αυτούς. Πώς μπορείς εσύ να κρίνεις εάν η δική σου λογική είναι περίεργη ή όχι, δεδομένου ότι έχεις μοναδικό εργαλείο τη λογική σου για να το κρίνει αυτό;
Είναι σαν να προσπαθείς με ένα όπλο να σημαδέψεις το ίδιο το όπλο.
Όταν προσπαθείς να μελετήσεις εσένα και τον κόσμο, λαμβάνεις σαν δεδομένο ότι οι σκέψεις σου είναι λογικά ορθές. Αν λοιπόν χρησιμοποιήσεις την λογική σου για να κρίνεις την λογική σου, το σύστημα «βραχυκυκλώνεται», μπαίνεις σ’ έναν φαύλο κύκλο.
H βάση του προβλήματος είναι ότι για να προχωρήσει η λογική σκέψη πρέπει αρχικά να τροφοδοτηθεί με ορισμένα αξιώματα. Αυτά γίνονται οι ακρογωνιαίοι λίθοι της λογικής, τα εργαλεία βάσει των οποίων η λογική σκέψη παίρνει δεδομένα και εξάγει συμπεράσματα. Τα αξιώματα αυτά δεν πρέπει να αμφισβητούνται, ειδάλλως καταρρέει ολόκληρο το λογικό οικοδόμημα που στηρίζεται σ’ αυτά. Γι’ αυτό λένε: «Μη θίγετε τα κακώς κείμενα».
Δεν υπάρχουν λογικά συμπεράσματα που να μην υποβαστάζονται από αξιώματα. Όμως τα αξιώματα έχουν τους πιστούς τους, έχουν και τους πολέμιούς τους. Έτσι είναι η σχέση των ανθρώπων με τα αξιώματα. Σχέσεις πίστης ή απιστίας. Όσοι προσπαθούν να αποδείξουν την ισχύ των αξιωμάτων που πρεσβεύουν, αποτυγχάνουν καθώς καταφεύγουν σε άλλα αξιώματα για να το καταφέρουν αυτό. Οπότε δεν καταφέρνουν τίποτα. Απλώς αντικαθιστούν τα παλιά αξιώματα με άλλα, καινούρια.
Αυτός που βαριέται τους δογματισμούς και προσπαθεί να τους καταρρίψει βασιζόμενος αποκλειστικά στην λογική, τυραννιέται από το «αναπόφευκτο» του αξιώματος. Δεν μπορείς να κάνεις βήμα στη σκέψη εάν δεν έχεις κάποιο «στέρεο έδαφος» για να πατήσεις επάνω του. Η επιλογή αυτού του «εδάφους» είναι καθαρά υποκειμενικό ζήτημα.
*Όσο για τους «τρελούς», καλό θα είναι να πούμε ότι έτσι χαρακτηρίζονται όλοι όσοι αποκλίνουν από την κοινή νοοτροπία και που αμφισβητούν αυτά που παραδέχεται η κοινή γνώμη. Δεν είναι κάτι απαραίτητα κακό. Για παράδειγμα, ο Αρίσταρχος ο Σάμιος, ένας από τους πρώτους ανθρώπους που υποστήριξαν ότι η Γη γυρίζει γύρω από τον ήλιο, θεωρούταν τρελός από τους συμπολίτες του, αλλά σήμερα έχει δικαιωθεί. Το ίδιο και ο Ερατοσθένης που είχε υποστηρίξει ότι η Γη είναι στρογγυλή, το ίδιο και ο Γαλιλαίος που είχε υποστηρίξει ότι η Γη γυρίζει γύρω από τον άξονά της... ποτέ μην υποτιμάτε τους τρελούς, είναι απλώς η άλλη γνώμη.
Πώς μπορείς άραγε να αυτο-επιβεβαιωθείς ότι δεν είσαι «ανισόρροπος»; Μόλις αρχίσεις να μην λαμβάνεις ως δεδομένη την ίδια σου την λογική, και να ερευνάς εάν είσαι λογικό ον ή όχι, παγιδεύεσαι σε έναν όλο και πιο περίπλοκο κυκεώνα από εικασίες και αναπάντητα ερωτήματα. Προσπαθείς να πιαστείς από κάτι που να έχει γενική, αναμφισβήτητη ισχύ, κάτι το αυταπόδεικτο, αλλά και λογικά ανεξάρτητο από την δική σου νόηση. Ένα αντικειμενικό εργαλείο, δηλαδή, βάσει του οποίου θα μπορέσεις να μελετήσεις εσένα και τον κόσμο. Όμως δεν βρίσκεις κάτι τέτοιο. Διότι είναι αδύνατο να μελετήσεις τον κόσμο όντας «έξω» από το δικό σου μυαλό.
Για παράδειγμα, οι τρελοί* ερμηνεύουν τον κόσμο μέσα από την δική τους, περίεργη λογική, έτσι ώστε να έχει νόημα γι’ αυτούς. Πώς μπορείς εσύ να κρίνεις εάν η δική σου λογική είναι περίεργη ή όχι, δεδομένου ότι έχεις μοναδικό εργαλείο τη λογική σου για να το κρίνει αυτό;
Είναι σαν να προσπαθείς με ένα όπλο να σημαδέψεις το ίδιο το όπλο.
Όταν προσπαθείς να μελετήσεις εσένα και τον κόσμο, λαμβάνεις σαν δεδομένο ότι οι σκέψεις σου είναι λογικά ορθές. Αν λοιπόν χρησιμοποιήσεις την λογική σου για να κρίνεις την λογική σου, το σύστημα «βραχυκυκλώνεται», μπαίνεις σ’ έναν φαύλο κύκλο.
H βάση του προβλήματος είναι ότι για να προχωρήσει η λογική σκέψη πρέπει αρχικά να τροφοδοτηθεί με ορισμένα αξιώματα. Αυτά γίνονται οι ακρογωνιαίοι λίθοι της λογικής, τα εργαλεία βάσει των οποίων η λογική σκέψη παίρνει δεδομένα και εξάγει συμπεράσματα. Τα αξιώματα αυτά δεν πρέπει να αμφισβητούνται, ειδάλλως καταρρέει ολόκληρο το λογικό οικοδόμημα που στηρίζεται σ’ αυτά. Γι’ αυτό λένε: «Μη θίγετε τα κακώς κείμενα».
Δεν υπάρχουν λογικά συμπεράσματα που να μην υποβαστάζονται από αξιώματα. Όμως τα αξιώματα έχουν τους πιστούς τους, έχουν και τους πολέμιούς τους. Έτσι είναι η σχέση των ανθρώπων με τα αξιώματα. Σχέσεις πίστης ή απιστίας. Όσοι προσπαθούν να αποδείξουν την ισχύ των αξιωμάτων που πρεσβεύουν, αποτυγχάνουν καθώς καταφεύγουν σε άλλα αξιώματα για να το καταφέρουν αυτό. Οπότε δεν καταφέρνουν τίποτα. Απλώς αντικαθιστούν τα παλιά αξιώματα με άλλα, καινούρια.
Αυτός που βαριέται τους δογματισμούς και προσπαθεί να τους καταρρίψει βασιζόμενος αποκλειστικά στην λογική, τυραννιέται από το «αναπόφευκτο» του αξιώματος. Δεν μπορείς να κάνεις βήμα στη σκέψη εάν δεν έχεις κάποιο «στέρεο έδαφος» για να πατήσεις επάνω του. Η επιλογή αυτού του «εδάφους» είναι καθαρά υποκειμενικό ζήτημα.
*Όσο για τους «τρελούς», καλό θα είναι να πούμε ότι έτσι χαρακτηρίζονται όλοι όσοι αποκλίνουν από την κοινή νοοτροπία και που αμφισβητούν αυτά που παραδέχεται η κοινή γνώμη. Δεν είναι κάτι απαραίτητα κακό. Για παράδειγμα, ο Αρίσταρχος ο Σάμιος, ένας από τους πρώτους ανθρώπους που υποστήριξαν ότι η Γη γυρίζει γύρω από τον ήλιο, θεωρούταν τρελός από τους συμπολίτες του, αλλά σήμερα έχει δικαιωθεί. Το ίδιο και ο Ερατοσθένης που είχε υποστηρίξει ότι η Γη είναι στρογγυλή, το ίδιο και ο Γαλιλαίος που είχε υποστηρίξει ότι η Γη γυρίζει γύρω από τον άξονά της... ποτέ μην υποτιμάτε τους τρελούς, είναι απλώς η άλλη γνώμη.
Tero
 |
|
 |
