Σάββατο, Αυγούστου 13, 2005

 

Ο Εθνικισμός πίσω από τις «ωραίες» λέξεις

12 Αυγούστου 2005. Οι Πανελλήνιες εξετάσεις που έδωσα φέτος μοιάζουν ήδη να ανήκουν στο μακρινό παρελθόν (Βλέπεις, το τρελό καλοκαίρι που μεσολάβησε έκανε καλά τη δουλειά του!). Πιάνω στα χέρια μου, για πρώτη φορά μετά από σχεδόν 3 μήνες, το πολύπαθο τεύχος Β’ της Ιστορίας 3ης Λυκείου. Καθώς το ξεφυλλίζω, διάφορες μνήμες ξυπνούν μέσα μου, διάφορες εικόνες έρχονται μπροστά στα μάτια μου...

Κοιτάζω τις υπογραμμίσεις που είχα κάνει κάτω από φράσεις-κλειδιά. Θυμάμαι τη στιγμή που είχα κάνει την καθεμιά, εκεί που ξενυχτούσα πασχίζοντας να απομνημονεύσω αυτές τις φράσεις (Όποιος μου πει ότι η παπαγαλία στην Ιστορία δεν εξασφαλίζει υψηλό βαθμό, δεν ξέρει τι του γίνεται!). Βελάκια, κουτάκια, αρκτικόλεξα, λογοπαίγνια, αριθμοπαίγνια, σχεδιαγράμματα, όλα όσα είχα επιστρατεύσει για να καταφέρω να στριμώξω όλες τις συμμαχίες, τις ημερομηνίες, τα γεγονότα, τις διπλωματίες κι ό,τι άλλο μες στη γκλάβα μου, ξανά μπροστά μου. Τα βλέπω τώρα και γελάω. Τώρα πια, βλέπεις, με παίρνει να το κάνω.

Υπάρχουν όμως και πράγματα που, τώρα που τα ξαναβλέπω, δεν γελάω καθόλου.

Όχι ότι δεν τα ‘βλεπα και παλιά αλλά τότε έπρεπε να απομνημονεύω και να μη μιλάω, να μη διαμαρτύρομαι, επειδή αυτά έγραφε το βιβλίο και αυτά θα έπρεπε να γράψω κι εγώ με τη σειρά μου. Τώρα, όμως που έχουν φύγει οι Πανελλήνιες απ’ τη πλάτη μου (για την ιστορία, στην Ιστορία έγραψα 16,1 και δεν είναι καθόλου άσχημα!), έχω το δικαίωμα να λέω ό,τι θέλω για το βιβλίο.

[Ας πω καταρχήν ότι το βιβλίο της Ιστορίας δεν είναι το χειρότερο που υπάρχει. Αυτόν τον τίτλο τον διεκδικεί επάξια το βιβλίο «Αρχές Οργάνωσης και Διοίκησης Επιχειρήσεων και Υπηρεσιών» (Τεχνολογικής Κατεύθυνσης κύκλου Πληροφορικής και Υπηρεσιών) Όποιος έχει πιάσει στα χέρια του αυτό το βιβλίο, καταλαβαίνει για τι χοντρό αγγούρι μιλάω!]

Πίσω στο θέμα... διαβάζω, με χαλαρότητα πλέον, τον Α’ Βαλκανικό Πόλεμο:

“Ο ελληνικός στρατός, με αρχιστράτηγο τον διάδοχο Κωνσταντίνο, περνά τα σύνορα, απελευθερώνει την Ελασσόνα και μετά τη μάχη του Σαραντάπορου, την Κατερίνη, τα Γρεβενά και την Κοζάνη...”

Και πιο παρακάτω:

“... Παράλληλα με τις μάχες στην ξηρά, το ελληνικό ναυτικό διεξήγαγε με επιτυχία τον αγώνα στο Αιγαίο. Υποχρέωσε τον τουρκικό στόλο να κλειστεί στα Δαρδανέλλια και απελευθέρωσε τη Μυτιλήνη, τη Χίο, τη Λήμνο, την Τένεδο, την Ίμβρο, τη Σάμο και την Ικαρία.
Στην Ήπειρο στόχος του ελληνικού στρατού ήταν η απελευθέρωση των Ιωαννίνων...”

Ωραία... για να δούμε τώρα πως περιγράφει τους Βούλγαρους και τους Σέρβους, οι οποίοι, σημειωτέον, ήταν και σύμμαχοί μας στον Α’ Βαλκανικό.

“Οι βουλγαρικές δυνάμεις φθάνουν ανατολικά μέχρι τα πρόθυρα της Κωνσταντινούπολης, ενώ δυτικά καταλαμβάνουν τη Δυτ. Θράκη και την Ανατ. Μακεδονία (Καβάλα-Σέρρες). Περνούν το Στρυμόνα (26 Οκτωβρίου) και κατευθύνονται προς τη Θεσσαλονίκη.”

Και αμέσως παρακάτω:

“Οι Σέρβοι προωθήθηκαν στην περιοχή της Β.Δ. Μακεδονίας και κατέλαβαν τα Σκόπια και το Μοναστήρι· παράλληλα, επιθυμώντας να βρουν διέξοδο στην Αδριατική, διεξάγουν επιχειρήσεις στην Αλβανία, καταλαμβάνοντας το Δυρράχιο.”

Χμμ...

Εντοπίζετε καμιά διαφορά μεταξύ «εμάς» και «αυτών» (εκτός από τα ονόματα των χωρών και των πόλεων);

Πάντως τις πρώτες φορές που διάβαζα το συγκεκριμένο κεφάλαιο, μου φαινόταν φυσιολογικό. Καθώς όμως περνούσα πάνω από αυτό ξανά και ξανά (ιδίως από την εποχή των πασχαλινών επαναλήψεων και μετά, όπου έπεφταν απανωτές και επίμονες αναγνώσεις), κάτι δεν μου πήγαινε καλά με την έκφραση του συγγραφέα. Τελικά, το εντόπισα.

“Ο ελληνικός στρατός [...] απελευθερώνει την Ελασσόνα...”
“... το ελληνικό ναυτικό [...] απελευθέρωσε τη Μυτιλήνη, τη Χίο...”
“... στόχος του ελληνικού στρατού ήταν η απελευθέρωση των Ιωαννίνων...”

“Οι βουλγαρικές δυνάμεις [...] καταλαμβάνουν τη Δυτ. Θράκη και την Ανατ. Μακεδονία”
“Οι Σέρβοι [...] κατέλαβαν τα Σκόπια και το Μοναστήρι·”
“[Οι Σέρβοι] διεξάγουν επιχειρήσεις στην Αλβανία, καταλαμβάνοντας το Δυρράχιο.”

Μάλιστα.

Δηλαδή, απ’ όλους τους λαούς, μόνο εμείς οι Ελληνάρες έχουμε το προνόμιο να απελευθερώνουμε; Σ’ εμάς ανήκουν δικαιωματικά τα πάντα; Και, κυρίως, οι άλλοι λαοί δεν έχουν εδάφη να απελευθερώσουν; Δεν ανήκει σ’ αυτούς τίποτα; Από εμάς τα κλέβουν; Δηλαδή εμείς είμαστε οι καλοί «απελευθερωτές» ενώ όλοι οι άλλοι είναι στυγνοί, αιμοσταγείς και αδίστακτοι κατακτητές;

ΧΑ!

Φαντάζομαι τι είδους συναισθήματα τρέφει αυτός που έγραψε το παραπάνω κεφάλαιο για τους διάφορους λαούς των Βαλκανίων. Το θέμα είναι ότι ο εθνικισμός του είναι υποφαινόμενος, βγαίνει μέσα από την επιλογή των λέξεων... Έτσι, στην καλύτερη περίπτωση αργείς να το διαπιστώσεις, στη χειρότερη, δεν το βλέπεις καν. Θυμάμαι ότι το έλεγα σε ένα-δυο συμμαθητές μου, ξανακοίταγαν το κείμενο και φώναζαν: «Πράγματι!». Τον παραδέχομαι, πάντως, τον συγγραφέα, εκφράστηκε με πολύ ύπουλο τρόπο, έτσι ώστε να σου περνάει το μήνυμα δίχως να το πάρεις χαμπάρι! Κάμποσοι συμμαθητές μου είχαν σχηματίσει για τους Βούλγαρους και τους Σέρβους λίγο-πολύ την άποψη που ειρωνεύτηκα πιο πάνω...

(συνεχίζεται...)


Tero

Άλλοι άνεμοι:
Υπάρχουν και πιο λεπτά σημειολογικά κολπάκια στα βιβλία της Ιστορίας.

Ας πούμε όλοι σχεδόν οι χάρτες (αδιάφορο αν αφορούν το 500π.Χ. ή το 1600μ.Χ.) έχουν την Ελλάδα (τη σημερινή Ελλάδα) στο κέντρο τους.

Δημιουργείται η εντύπωση έτσι ότι το ηλικίας 180 χρόνων εθνικό κράτος μας είναι ένα προαιώνιο κέντρο των εθνικών εξελίξεων, που φούσκωσε, ξεφούσκωσε και τελικά κατέληξε σήμερα στο "σχεδόν φυσιολογικό" του μέγεθος.

Αυτό αντιστοιχεί στον εθνικό μύθο της "γης τρισχιλιετώς ελληνικής" που αντικατέστησε (μετά το 1922) τον εθνικό μύθο "πας ΧΟ Οθωμανός = Έλληνας" και "Βυζάντιο = Ελλάδα".
Δηλαδή θα μπορούσε να αναφέρει "ο ελληνικός στρατός κατέλαβε την Ελασσόνα" ή "ο Βουλγαρικός στρατός απελευθέρωσε τη Δυτική Θράκη"; Σαφώς και η Ιστορία είναι ένα από τα πιο συνήθη μέσα προπαγάνδισης, σαφώς και η κάθε χώρα γράφει τη δική της Ιστορία, αλλά υπάρχει και αντικειμενική διάσταση στους παραπάνω όρους: Δε θα μπορούσε να λέει πχ ότι ο Βουλγαρικός στρατός "κατέλαβε" τη Σόφια αλλά θα έλεγε "απελευθέρωσε". Εξαρτάται από το αν μιλάμε για εδάφη που από άποψη ιστορική/εθνοτική ή από την άποψη της σημερικής κρατικής κυριαρχίας ανήκουν στις συγκεκριμένες χώρες. Αν λέει και ότι ο ελληνικός στρατός "απελευθέρωσε" το ...Αφιον Καραχισάρ, εκεί θα συμφωνήσω μαζί σου!

Ως προς το σημειολογικό υπαινιγμό στο γεγονός ότι στους χάρτες του βιβλίου της ελληνικής ιστορίας εμφανίζεται η (σημερινή) Ελλάδα στη μέση, νομίζω ότι αυτός είναι αναπόφευκτος, ενόψει της αναγκαστικά ελληνοκεντρικής θεώρησης του συγκεκριμένου μαθήματος. Αν στην Ευρωπαϊκή Ιστορία εμφανιζόταν πάλι η Ελλάδα στη μέση, τότε θα ίσχυε ο γελοίος εθνοκεντρισμός που υπαινίσσεσαι, J95.

Πάντως, σε άλλα σημεία τα σχολικά βιβλία ιστορίας είναι, πράγματι, γελοιωδώς προπαγανδιστικά. Και συμφωνώ με τους "εθνικούς μύθους" που αναφέρει ο J95. Ειδικά η αυτάρεσκη εξιδανίκευση του Βυζαντίου και η πρόσδοση σε αυτό αμιγώς ελληνικού χαρακτήρα είναι ...ανιστόρητη! Γενικώς, ας μην περιμένουμε αντικειμενική πληροφόρηση από τα (απανταχού) σχολικά βιβλία ιστορίας. Στόχος τους δεν είναι τόσο η μετάδοση γνώσεων όσο η σφυρηλάτηση "εθνικής ταυτότητας" στο μαθητή. Είναι εύλογος μηχανισμός διατήρησης της "εθνικής συνοχής". Υπερβολές μόνο να μη γίνονται (έχει και η εθνική προπαγάνδα τα όριά της), να μένει περιθώριο για κριτική αμφισβήτηση και, ταυτόχρονα, να υπάρχουν εναλλακτικές φωνές, για να αναζητήσει ο καθένας μετά, με προσωπική του ευθύνη, την αλήθεια.
Σε γενικές γραμμές, καλή η τοποθέτησή σου, ΝετΠεν. Μετρημένη. Ισως σε δυό σημεία να διατηρώ κάποιες επιφυλάξεις, αλλά δεν είναι του παρόντος, τέτοια μέρα (Κυριακή του δράματος).
netpen, είμαι υπέρ μιας ίσης, (ακόμα κι αν αυτό θεωρηθει ισοπεδωτικής) αντιμετώπισης. Ή να λέει και στις δύο περιπτώσεις "απελευθέρωσε" ή και στις δύο περιπτώσεις "κατέλαβε". Ή, πολύ καλύτερα, και στις δύο περιπτώσεις ένα άλλο ρήμα, ουδέτερου χρώματος (δεν μου 'ρχεται αυτή τη στιγμή κάτι). Άλλωστε, το τι "ανήκει" σε ποιον στα Βαλκάνια είναι πολύ περίεργο θέμα, το οποίο συχνά δίνει τη λαβή για εθνικιστικές κορόνες σε διαβαλκανιακές συζητήσεις. Αλλά εδω υπάρχει ένα πρόβλημα: το κείμενο αυτό δεν είχα την ευκαιρία να το τελειώσω. Πάντως, θα έχει και συνέχεια, που θα αναφέρεται και στο πως περιγράφει το βιβλίο τις μάχες μεταξύ των βαλκανικών λαών στα τέλη του 19ου αιώνα.

Το τονίζω κι από δω, αυτά που γράφω εδώ (η γνώμη μου), είναι αδιανόητο να ειπωθούν μέσα στα σχολικά πλαίσια. Δεν νοείται να θες να ασκήσεις κριτική στο κείμενο του σχολικού βιβλίου και να περιμένεις καλό βαθμό. Πόσο μάλλον, στις Πανελλήνιες [καθώς έγραφα Ιστορία, σιχάθηκα τον εαυτό μου μ' αυτά που έγραφα (τα οποία υποτίθεται ότι υποστήριζα)].

Επίσης, τώρα που το σκέφτομαι, αν ο συγγραφέας του βιβλίου σκεφτόταν σύμφωνα με τη σημερική κρατική κυριαρχία, δεν θα έπρεπε να πει "Οι Σέρβοι απελευθέρωσαν τα Σκόπια και το Μοναστήρι"; Προφανώς ναι, μόνο που ο συγγραφέας ονειρευόταν να μπορούσε ο ελληνικός στρατός να "απελευθερώσει" και το Μοναστήρι, "όπου το ελληνικό εμπόριο ανθούσε" (sic) (με άλλα λόγια, οι Έλληνες εκεί ήταν η άρχουσα μεγαλοαστική τάξη, πιθανόν μειοψηφική, οπότε η πόλη θα έπρεπε να "απελευθερωθεί", ήτοι, να διωχθούν όλες οι άλλες εθνικότητες που κατοικούσαν εκεί, προς εξυπηρέτησιν του εθνικού μεγάλου κεφαλαίου...), οπότε ένιωθε ότι οι Σέρβοι παίρναν κάτι δικό "μας".

Tero
θα κολησω λιγο στο 1ο μερος του post σου...
ειχα δωσει με Δεσμες πριν μερικα χρονια ιστορια...εχω το βιβλιο ακομα, ετσι οπως λες, με υπογραμμισεις με διαφορα χρωματα κλπκλπ. Ηταν το δυσκολοτερο μαθημα για μενα μιας και εκαψα ενα σημαντικο μερος του μυαλου μου και πιεστηκα τραγικα πολυ για αποστηθηση ολων των σελιδων αλλα και των πιθανων ερωτησεων.
Ειχα υποσχεθει στον εαυτο μου να το τιμωρησω οσο περισσοτερο μπορουσα και ειχα καταληξει στο:
να το γεμισω καρφιτσες, να το θαψω στο χωμα για λιγο καιρο, να το βγαλω, να το γεμισω κοπρια, να του βαλω φωτια και να παω να σκορπισω τις σταχτες του στο Σουνιο... ακομα το εχω κλεισμενο στην ντουλαπα, μες το σκοταδι, και περιμενει την τιμωρια του...
tzintzira, αυτά παθαίνει το πιο μισητό βιβλίο του κάθε μαθητή, φαντάζομαι. Ό,τι περιέγραψες πάνω-κάτω, έκανα κι εγώ στο βιβλίο "Οργάνωση και Διοίκηση Επιχειρήσεων". Μου είχε βγάλει τη ψυχή!

Tero
Very well said! (και αν και είναι σπαστικό, θα το πω: ιδιαίτερα για την ηλικία σου!) Μιας και ήμουν της τεχνολογικής κι εγώ και έχω περάσει και από τα 2 βιβλία ξέρω τι εννοείς. (Να φανταστώ βέβαια ότι δεν είδες ποτέ το διαμάντι του ελληνικού μεταφραστικού δαιμονίου που λεγόταν "Τεχνολογία Επιστημών" - ή το διδάσκουν ακόμη; - με τους πτυκτούς και σύμπυκνους δίσκους και άλλα ωραία;)
Αυτά που αναφέρεις είναι από τα λιγότερα σε αυτά τα τρισάθλια, κατά τη γνώμη μου βέβαια, προπαγανδιστικά βιβλία της ιστορίας. Οπως και των θρησκευτικών (με "εμάς τους καλούς χριστιανούς και τους άλλους τους κακούς αλλόθρησκους") και του "εμείς κι ο κόσμος" (με την αγαπημένη οικογένεια με τον παππού και τη γιαγιά και τις κοτούλες στην αυλή). Φαντάσου τώρα τα παιδάκια που είχαμε δώσει σε Πανελλαδικό επίπεδο παρακαλώ τα ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ των οποίων ο βαθμός μετρούσε για να περάσεις στο Πανεπιστήμιο (για όνομα του Θεού, έχουμε λαλήσει δηλαδή!). Είναι να τρελλαίνεσαι, αλλά ξέρεις τι; Οι περισσότεροι μετά την κάνουμε για διακοπές, τα ξεχνάμε και να 'ταν κι άλλα.
Και οι "ιστορικούδες" είναι κάθε χρόνο ευτυχισμένες που δε χρειάζεται να αλλάξουν τα βοηθητικά τους. Που να δεις να σου κάνει αυτό το βιβλίο φιλοβασιλική φιλόλογος (με τους διαδόχους "μας", τους βασιλείς "μας"... και τους αναστεναγμούς στα ενδιάμεσα "Ο Κων/νος μας.. αχ...")

Καλή επιτυχία με τα αποτελέσματα αυριο!

Φύσα κι εσύ!

‹‹‹ Φου κι απ' την αρχή!

This page is powered by Blogger. Isn't yours?