Ανεμομαζώματα

Το κείμενο που ακολουθεί είναι του νευροεπιστήμονα καθηγητή V.S. Ramachandran, και επιχειρεί να δώσει τεκμηριωμένη εξήγηση σ’ ένα μεταφυσικό ερώτημα ερωτικού ενδιαφέροντος, που έχει προβληματίσει αμέτρητες μη ξανθές γυναίκες.

Αναρωτηθείτε τώρα, «Γιατί οι άνδρες προτιμούν τις ξανθές;». Πολλοί πιστεύουν ότι στις δυτικές κουλτούρες οι άνδρες εκδηλώνουν ιδιαίτερη σεξουαλική και αισθητική προτίμηση στις ξανθές γυναίκες σε αντίθεση με τις μελαχρινές (Alley και Hildebrandt, 1988). Παρόμοια προτίμηση προς τις γυναίκες με δέρμα πιο ανοιχτόχρωμο από τον μέσο όρο διαπιστώνεται και σε πολλές μη δυτικές κουλτούρες (το γεγονός αυτό έχει διαπιστωθεί επίσημα με "επιστημονικές" μελέτες• Van der Berghe και Frost, 1986). Πράγματι, σε πολλές χώρες, υπάρχει μια σχεδόν καταναγκαστική φροντίδα για τη "βελτίωση του χρώματος του δέρματος" — μανία την οποία η βιομηχανία των καλλυντικών βιάστηκε να εκπορνεύσει με αμέτρητα άχρηστα προϊόντα για την επιδερμίδα (ενδιαφέρον προκαλεί το γεγονός ότι δεν φαίνεται να υπάρχει προτίμηση για τους άνδρες με ανοιχτόχρωμο δέρμα• έτσι προέκυψε, άλλωστε, η φράση "ψηλός, μελαχρινός και όμορφος").
Ο γνωστός Αμερικανός ψυχολόγος Havelock Ellis, πριν από πενήντα χρόνια, υποστήριξε ότι οι άνδρες προτιμούν στις γυναίκες τα στρογγυλά χαρακτηριστικά (που δείχνουν γονιμότητα) και ότι τα ξανθά μαλλιά τονίζουν τις καμπυλότητες διότι συγχωνεύονται καλύτερα με το περίγραμμα του σώματος. Μια άλλη άποψη είναι ότι το δέρμα των βρεφών και τα μαλλιά τους είναι συνήθως πιο ανοιχτόχρωμα από εκείνα των ενήλικων ατόμων και ότι η προτίμηση προς τις ξανθές γυναίκες ίσως απλώς να αντικατοπτρίζει το γεγονός ότι τα βρεφικά χαρακτηριστικά που παραμένουν στις γυναίκες αποτελούν δευτερεύοντα φυλετικά χαρακτηριστικά.
Θα ήθελα να υποστηρίξω μια τρίτη άποψη, η οποία δεν είναι ασύμβατη με τις δύο προηγούμενες, έχει όμως το πρόσθετο πλεονέκτημα να είναι συμβατή και με γενικότερες βιολογικές απόψεις για το πώς επιλέγουμε ερωτικό σύντροφο. Για να γίνει, όμως, κατανοητή η άποψη μου πρέπει πρώτα να αναρωτηθούμε γιατί υπάρχει το σεξ. Ποιος είναι ο λόγος που δεν αναπαραγόμαστε χωρίς σεξουαλική επαφή, αφού στην περίπτωση εκείνη θα μπορούσαμε να μεταβιβάσουμε στους απογόνους μας όλα τα γονίδια μας και όχι μόνον τα μισά; Η απάντηση προκαλεί έκπληξη: το σεξ προέκυψε, κυρίως, για να απαλλαγούμε από τα παράσιτα (Hamilton και Zuk, 1982)! Η προσβολή από παράσιτα είναι πολύ συχνή• τα παράσιτα προσπαθούν να ξεγελάσουν το ανοσοποιητικό σύστημα του ξενιστή ώστε να τα θεωρήσει μέρος του σώματος του. Το σεξ προέκυψε για να βοηθήσει τα είδη που αποτελούν ξενιστές παρασίτων να ανταλλάσσουν τα γονίδια τους για να βρίσκονται πάντοτε ένα βήμα μπροστά από τα παράσιτα (αυτό ονομάζεται στρατηγική της Κόκκινης Βασίλισσας, όρος που προήλθε από τον ρόλο της βασίλισσας στο βιβλίο Η Αλίκη στη χώρα των θαυμάτων, η οποία έπρεπε να τρέχει διαρκώς μόνο και μόνο για να παραμένει στον ίδιο τόπο). Είναι δυνατόν να αναρωτηθούμε, επίσης, γιατί αναπτύχθηκαν δευτερεύοντα φυλετικά χαρακτηριστικά, σαν την ουρά του παγωνιού ή τα λειριά του πετεινού. Η απάντηση είναι και πάλι τα παράσιτα. Τα δευτερεύοντα φυλετικά χαρακτηριστικά —μια μεγάλη ουρά που λάμπει ή κατακόκκινα, σαν αίμα, λειριά— εξυπηρετούν τον σκοπό της «ενημέρωσης» του θηλυκού ότι ο υποψήφιος εραστής είναι υγιής και δεν έχει παράσιτα του δέρματος.
Είναι δυνατόν να εξυπηρετεί παρόμοιο σκοπό το ξανθό χρώμα των μαλλιών ή η ανοιχτόχρωμη επιδερμίδα μιας γυναίκας; Κάθε φοιτητής της ιατρικής γνωρίζει ότι η αναιμία, που συχνά οφείλεται σε παράσιτα του εντέρου ή σε παράσιτα του αίματος, η κυάνωση (σύμπτωμα καρδιοπάθειας), ο ίκτερος (που οφείλεται σε βλάβη του ήπατος) και οι μολύνσεις του δέρματος γίνονται πιο εύκολα αντιληπτά σε άτομα με ανοιχτόχρωμο δέρμα παρά σε μελαχρινά. Αυτό ισχύει τόσο για το δέρμα όσο και για τα μάτια. Η παρασιτική προσβολή του εντέρου, η οποία είναι δυνατόν να προκαλέσει σοβαρή αναιμία στον ξενιστή, ήταν μάλλον πολύ συνήθης στους πρώτους αγροτικούς οικισμούς. Η πίεση επιλογής για την έγκαιρη διάγνωση της αναιμίας πρέπει να ήταν μεγάλη σε ό,τι αφορούσε τις κοπέλες που ήταν σε ηλικία γάμου, αφού η αναιμία είναι δυνατόν να επηρεάζει τη γονιμότητα, την κύηση και τη γέννηση ενός υγιούς παιδιού. Μια ξανθή γυναίκα και μόνο που τη βλέπεις είναι ουσιαστικά σαν να σου λέει: "Είμαι ροδαλή, υγιής και δεν έχω παράσιτα. Μην εμπιστεύεσαι τη μελαχρινή, διότι μπορεί να κρύβει την ασθενική κράση της και τα παράσιτα που κουβαλάει".
Ένας δεύτερος λόγος για την προτίμηση προς τις ξανθές μπορεί να είναι το γεγονός ότι η μειωμένη προστασία από την υπεριώδη ακτινοβολία του Ήλιου, λόγω έλλειψης μελανίνης, προκαλεί ταχύτερη γήρανση του δέρματος στις ξανθές γυναίκες από ό,τι στις μελαχρινές και, έτσι, τα δερματικά σημάδια της προχωρημένης ηλικίας —λεκέδες και ρυτίδες— φαίνονται ευκολότερα. Ίσως ο λόγος που οι ώριμοι άνδρες προτιμούν πολύ νεαρές γυναίκες ιός ερωτικούς συντρόφους να είναι το γεγονός ότι η γυναικεία γονιμότητα μειώνεται ταχύτατα σε συνάρτηση με την ηλικία (Stuart Anstis, προσωπική επικοινωνία), θα μπορούσε, λοιπόν, οι άνδρες να προτιμούν τις ξανθές όχι μόνον διότι τα σημάδια της προχωρημένης ηλικίας εμφανίζονται νωρίτερα αλλά κ«ι διότι είναι πιο εύκολο να εντοπιστούν.
Ένας τρίτος λόγος είναι ότι συγκεκριμένα εξωτερικά σημάδια του ερωτικού ενδιαφέροντος, όπως είναι η ντροπαλότητα στη συναναστροφή, το κοκκίνισμα του προσώπου και η σεξουαλική διέγερση (η «έκρηξη» του οργασμού), ίσως να είναι πιο δύσκολο να γίνουν αντιληπτά σε γυναίκες με σκούρο δέρμα. Επομένως, η πιθανότητα το φλερτ ενός άνδρα προς μια γυναίκα να βρει ανταπόκριση και να ολοκληρωθεί σε πλήρη σχέση είναι δυνατόν να προβλεφθεί ασφαλέστερα με τις ξανθές.
Ο λόγος που η προτίμηση για άνδρες με ανοιχτόχρωμο δέρμα δεν είναι τόσο έκδηλη ίσως να είναι το γεγονός ότι η αναιμία και τα παράσιτα αποτελούν επιβαρυντικούς παράγοντες κυρίως κατά την κύηση και, βέβαια, οι άνδρες δεν εγκυμονούν. Επί πλέον, μια ξανθή γυναίκα θα είχε μεγαλύτερη δυσκολία από μια μελαχρινή να πει ψέματα για μια παράνομη επαφή που μόλις είχε, διότι το κοκκίνισμα από την ντροπή και τις ενοχές θα την πρόδιδαν αμέσως. Για τον άνδρα, η αναγνώριση μιας τέτοιας αντίδρασης από τη γυναίκα έχει μεγάλη σημασία, διότι οι άνδρες τρέμουν τη συζυγική απιστία, ενώ η γυναίκα δεν στενοχωριέται για κάτι τέτοιο — ο κύριος σκοπός της είναι να βρει και να κρατήσει έναν καλό κουβαλητή (η παράνοια αυτή του άνδρα δεν είναι αβάσιμη• πρόσφατες έρευνες αποδεικνύουν ότι ένα ποσοστό πέντε έως δέκα τοις εκατό από τους πατέρες δεν είναι γενετικοί πατέρες. Πιθανώς υπάρχουν πολύ περισσότερα «γονίδια του γαλατά» στον γενικό πληθυσμό από ό,τι μπορούμε να φανταστούμε).
Ένας τελευταίος λόγος που οι άνδρες προτιμούν τις ξανθές έχει σχέση με την κόρη του οφθαλμού. Η διαστολή της κόρης του οφθαλμού —ένα άλλο σημάδι ερωτικού ενδιαφέροντος— είναι πιο εμφανής στο γαλανό φόντο της ίριδας μιας ξανθής από ό,τι στο σκούρο φόντο της ίριδας μιας μελαχρινής. Αυτός, ίσως, να είναι ο λόγος που οι μελαχρινές, συχνά, θεωρούνται «φλογερές» και μυστηριώδεις (ή που οι γυναίκες χρησιμοποιούν μπελαντόνα για να διευρύνουν τις κόρες των οφθαλμών και οι άνδρες προσπαθούν να ξελογιάσουν τις γυναίκες με το φως των κεριών η μπελαντόνα και ο αμυδρός φωτισμός έχουν ως αποτέλεσμα τη διαστολή της κόρης του οφθαλμού, τονίζοντας την εκδήλωση του ερωτικού ενδιαφέροντος).
Ασφαλώς, όλα αυτά τα επιχειρήματα ισχύουν για κάθε γυναίκα με ανοιχτόχρωμο δέρμα. Γιατί τα ξανθά μαλλιά κάνουν τη διαφορά, αν πράγματι συμβαίνει κάτι τέτοιο; Η προτίμηση για το ανοιχτόχρωμο δέρμα διαπιστώθηκαν από μελέτες, η προτίμηση, όμως, για τα ξανθά μαλλιά δεν έχει διερευνηθεί (η ύπαρξη γυναικών που έχουν γίνει ξανθές αποχρωματίζοντας τα μαλλιά τους δεν ανατρέπει το επιχείρημα μας, αφού η εξέλιξη δεν θα μπορούσε, να προβλέψει την ανακάλυψη του οξυζενέ. Το γεγονός ότι δεν υπάρχουν «τεχνητές μελαχρινές» αλλά μόνον «τεχνητές ξανθές» αποδεικνύει ότι μια τέτοια προτίμηση πράγματι υπάρχει• άλλωστε, οι περισσότερες ξανθές δεν βάφουν τα μαλλιά τους μαύρα). Πιστεύω ότι τα ξανθά μαλλιά χρησιμεύουν σαν "σημαία" ώστε ακόμη και από μεγάλη απόσταση να είναι εμφανές ότι "στα πέριξ" υπάρχει μια γυναίκα με ανοιχτόχρωμο δέρμα.
Το τελικό συμπέρασμα είναι: Οι άνδρες προτιμούν τις ξανθές για να αναγνωρίζουν εύκολα τα πρώτα συμπτώματα της παρασιτικής προσβολής και τηςπροχωρημένης ηλικίας, αφού και τα δύο μειώνουν τη γονιμότητα και τη βιωσιμότητα του βρέφους• με τις ξανθές, επίσης, έχουν τη δυνατότητα να εντοπίζουν το κοκκίνισμα και τη διαστολή της κόρης του οφθαλμού, που είναι δείκτες ερωτικού ενδιαφέροντος και πίστης [το ότι το ανοιχτόχρωμο δέρμα είναι από μόνο του δείκτης της ηλικίας και της ορμονικής κατάστασης της γυναίκας υποστηρίχθηκε το 1995 από τον Don Simons, έναν διακεκριμένο εξελικτικό ψυχολόγο από το UCSD. Ο Σάιμονς, όμως, δεν χρησιμοποίησε τα επιχειρήματα που αφορούν την ευκολότερη διάγνωση της παρασίτωσης, της αναιμίας, του κοκκινίσματος και της διαστολής της κόρης του οφθαλμού στις ξανθές, τα οποία υποστηρίζονται εδώ].

V. S. Ramachandran, 1997

Ωραία, τώρα που έφτασες εδώ, ας αποκαλύψω κάτι. Αυτό το κείμενο ήταν ένα παιχνίδι. Αλλά όχι ακριβώς ψευδές... Ας δώσει ο ίδιος ο Ramachandran την εξήγηση (και το πάνω κείμενο και τα παρακάτω βρίσκονται στο εξαιρετικά ενδιαφέρον βιβλίο του «Φαντάσματα Στον Εγκέφαλο: ερευνώντας τα μυστήρια του νου», που κυκλοφορεί από τις Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης).

Η διάκριση μεταξύ πραγματικότητας και φαντασίας είναι πιο δύσκολη στην εξελικτική ψυχολογία σε σύγκριση με άλλους επιστημονικούς κλάδους, ένα πρόβλημα που διογκώνεται από το γεγονός ότι οι περισσότερες ερμηνείες της εξελικτικής ψυχολογίας δεν είναι δυνατόν να ελεγχθούν. Δεν μπορούν να γίνουν πειράματα που να αποδεικνύουν ή να διαψεύδουν τις ερμηνείες αυτές. Ορισμένες από τις απόψεις που έχουν υποστηριχθεί —ότι έχουμε γενετικά εξειδικευμένους μηχανισμούς που μας επιτρέπουν να ξεχωρίζουμε γόνιμα ταίρια ή ότι οι γυναίκες πάσχουν από πρωινή ναυτία για να προστατέψουν το έμβρυο από δηλητήρια που μπορεί να βρίσκονται στις τροφές— είναι ευφυέστατες. Άλλες είναι παρατραβηγμένες. Ένα απόγευμα, από καπρίτσιο, έγραψα ένα άρθρο-φάρσα για ένα θέμα της εξελικτικής ψυχολογίας μόνο και μόνο για να ενοχλήσω τους συναδέλφους αυτού του γνωστικού πεδίου. Ήθελα να διαπιστώσω μέχρι πού μπορεί να φθάσει κανείς επικαλούμενος τελείως αυθαίρετες, χωρίς δυνατότητα να ελεγχθούν, ειδικές εξελικτικές απόψεις, για να ερμηνεύσει πλευρές της ανθρώπινης συμπεριφοράς για τις οποίες οι περισσότεροι άνθρωποι θα θεωρούσαν ότι έχουν «πολιτισμική» καταγωγή. Το αποτέλεσμα ήταν ένα σατιρικό κείμενο με τίτλο: «Γιατί οι άνδρες προτιμούν τις ξανθές;». Με μεγάλη έκπληξη διαπίστωσα ότι όταν υπέβαλα το σατιρικό αυτό άρθρο σε ένα ιατρικό περιοδικό έγινε αμέσως δεκτό προς δημοσίευση. Και με ακόμη μεγαλύτερη έκπληξη διαπίστωσα ότι πολλοί συνάδελφοι μου δεν το βρήκαν διασκεδαστικό• για αυτούς ήταν μια πολύ πειστική άποψη και όχι φάρσα.

Και παρακάτω προσθέτει:

Όπως ανέφερα παραπάνω, επινόησα όλη αυτήν τη γελοία ιστορία για να σατιρίσω ορισμένες ειδικές κοινωνιοβιολογικές θεωρίες ως προς τον τρόπο με τον οποίο επιλέγουν ερωτικό σύντροφο οι άνθρωποι — θέμα που αποτελεί τον στυλοβάτη της εξελικτικής ψυχολογίας. Δίνω στην ιστορία αυτή λιγότερο από δέκα τοις εκατό πιθανότητα να είναι σωστή, αλλά, έστω και έτσι, έχει τουλάχιστον την ίδια ισχύ με πολλές άλλες θεωρίες που είναι σήμερα της μόδας και πραγματεύονται την ερωτική συμπεριφορά των ανθρώπων. Αν νομίζει κανείς ότι η θεωρία μου είναι αφελής, τότε πρέπει να διαβάσει ορισμένες άλλες.

Αυτά από τον κύριο Ramachandran... Αλλού με πείθει, αλλού όχι. Αλλά έτσι κι αλλιώς, δεν γράφτηκε με σκοπό να είναι επιστημονικά συνεπές.

Σημείωση: Το κείμενο δεν έχει να κάνει με τις δικές μου προτιμήσεις. Εμένα μ’ αρέσουν οι κοκκινομάλλες.

Tero

ΥΓ. Μετακομίζω και τρελαίνομαι!

Εξακολουθώ όμως να μένω "Όχι εκεί που νομίζεις".

Υ.Υ.Γ. Κάθε επικοινωνία θα είναι αδύνατη μέχρι την Παρασκευή