Ανεμομαζώματα

Το κείμενο που διαβάζετε προσπαθεί να μεταδώσει κάποιες σκέψεις (γενικά: πληροφορίες) του γράφοντα (γενικά: αποστολέας) στον αναγνώστη (γενικά: παραλήπτης). Για να επιτευχθεί αυτό, πρέπει να ακολουθηθούν τα παρακάτω βήματα.

Υποθέτουμε ότι η πληροφορία μεταδίδεται γραπτώς. Η γλώσσα που χρησιμοποιείται χρησιμοποιεί γράμματα και όχι ιδεογράμματα.

• Ο αποστολέας της πληροφορίας συλλαμβάνει την ιδέα (το περιεχόμενο της πληροφορίας) που θέλει να μεταφέρει στον παραλήπτη.


• Για καθεμιά από τις έννοιες που δομούν την ιδέα, ο αποστολέας εντοπίζει την αντίστοιχη λέξη (μια συμβολοσειρά, μια ακολουθία από χαρακτήρες, τα γράμματα).


• Ο αποστολέας χρησιμοποιεί κανόνες συντακτικού και γραμματικής, ώστε η αλληλουχία των λέξεων να βγάζει το σωστό, δηλαδή το επιθυμητό από τον αποστολέα, νόημα.


• Το νευρικό σύστημα κινεί τα χέρια ώστε να (σχεδιάσουν στο χαρτί)/(πληκτρολογήσουν) τις συμβολοσειρές που αποτελούν την καθεμιά από τις λέξεις.

Να σημειωθεί ότι τα τέσσερα παραπάνω βήματα δεν ακολουθούν σχεδόν ποτέ την συγκεκριμένη σειρά. Αυτή η σειρά τηρείται μόνο όταν η ιδέα είναι αρκετά απλή, του τύπου «Αυτή τη στιγμή γράφω.». Σε πιο σύνθετες καταστάσεις, ο εγκέφαλος δουλεύει πρόταση-πρόταση τα τρία τελευταία βήματα, και σε ακόμα συνθετότερες, ο εγκέφαλος κάνει μερικά λάθη, μέχρι να καταλήξει στο σωστό αποτέλεσμα. Τέλος, υπάρχουν οι περιπτώσεις ατόμων με δυσκολίες στην έκφραση, που κάνουν λάθη σε κάποιο ή κάποια από τα παραπάνω βήματα, π.χ. δεν καταφέρνουν να βρουν την λέξη γι’ αυτό που θέλουν να εννοήσουν, ή δεν μπορούν να βάλουν τις λέξεις στην σωστή σειρά, με κίνδυνο να αλλοιωθεί το νόημα.

{Παραλείπεται η κατά κανόνα πολύ περίπλοκη διαδικασία με την οποία το μήνυμα φτάνει στον παραλήπτη.}

• Ο παραλήπτης κοιτάζει (το χαρτί)/(την οθόνη) με τα γράμματα. Η εικόνα φτάνει στον εγκέφαλο, ο οποίος αναγνωρίζει και απομονώνει τα γράμματα από την υπόλοιπη εικόνα.


• Ο εγκέφαλος του παραλήπτη συνθέτει τα γράμματα για να πάρει τις λέξεις τις οποίες αυτά τα γράμματα αποτελούν (εδώ απασχολεί τον εγκέφαλο του παραλήπτη η κατεύθυνση με την οποία το ένα γράμμα ακολουθεί το άλλο, και το που τελειώνει μια γραμμή κειμένου).


• Ο παραλήπτης ελέγχει την γραμματική και το συντακτικό του κειμένου.


• Ο παραλήπτης αντιστοιχίζει τις λέξεις (σύμφωνα και με τις υποδείξεις της γραμματικής και του συντακτικού) στις κατάλληλες έννοιες.


• Συνδυάζοντας τις έννοιες, ο παραλήπτης συλλαμβάνει την ιδέα.

Για άλλη μια φορά, η σειρά των βημάτων δεν είναι προδιαγεγραμμένη. Πολλές φορές, το πρώτο βήμα δεν εκτελείται σωστά, είτε επειδή ο εγκέφαλος λανθασμένα αναγνωρίζει ένα γράμμα ως άλλο, ή επειδή ένα στοιχείο της background εικόνας πίσω από το κείμενο το εκλαμβάνει λανθασμένα για γράμμα. Έτσι, όταν έρχεται η σειρά του δεύτερου βήματος, το πιο πιθανό είναι να αντιληφθεί ο εγκέφαλος ότι «κάτι δεν πάει καλά», ότι δεν υπάρχει τέτοια λέξη, και να ξανα-εκτελέσει το πρώτο βήμα, π.χ. αν διαβάσει κανείς το «χαρτί» για «χαοτί». (Υπάρχει βέβαια και η περίπτωση να κάνει λάθος στην ανάγνωση αλλά να βγει υπαρκτή λέξη, π.χ. αν διαβάσει κανείς το «τέλμα» για «πέλμα». Σ’ αυτήν τη περίπτωση, το λάθος δεν θα εντοπιστεί παρά μόνο στο τελευταίο βήμα.) Επίσης, ο παραλήπτης μπορεί να βιάζεται να βγάλει το νόημα του κειμένου, ακόμα και στη μέση της πρότασης, κι έτσι, αγνοώντας τα παρακάτω, να φτάνει σε λανθασμένα συμπεράσματα. Επίσης, υπάρχει η περίπτωση ο παραλήπτης να έχει ελλιπή μόρφωση, και να αγνοεί το νόημα μιας λέξης. Τότε, δεν έχει μεγάλες ελπίδες να συλλάβει την ιδέα. Τέλος, υπάρχει η περίπτωση παραλήπτης και αποστολέας να μην συνδέουν την ίδια λέξη με τα ίδια νοήματα. Τότε μιλάμε για ασυνεννοησία.

[Σημείωση: Γλωσσολόγος δεν είμαι, ούτε και νευρολόγος. Τα παραπάνω είναι στην καλύτερη περίπτωση απλοποιημένη, μισή αλήθεια, και στην χειρότερη περίπτωση ανακριβή. Μια υπόθεση κάνω. Διορθώσεις από γλωσσολόγο ή νευρολόγο είναι ευπρόσδεκτες.]

Ο λόγος που έκατσα και τα έγραψα όόόόλα αυτά είναι για να καταλήξω (θριαμβευτικά) στο εξής:

Μια διαδικασία που την θεωρούμε τόσο απλή (ο Α γράφει κάτι στον Β και ο Β το καταλαβαίνει), τελικά είναι απίστευτα πολύπλοκη. Οπουδήποτε (χρονικά) μεταξύ του «ο Α σκέφτηκε μια ιδέα Ι» και του «ο Β συνέλαβε την ιδέα Ι του Α» μπορεί να γίνει λάθος. Πολλές φορές αυτό το ένα λάθος είναι αρκετό για να μην μεταφερθεί η ιδέα Ι από το μυαλό του Α στο μυαλό του Β, ή να μεταφερθεί αλλοιωμένη.

Πώς περιμένουμε μετά εμείς να καταλαβαίνουμε ΠΑΝΤΑ ο ένας τον άλλο;

Πόσο πιο ρόδινα θα ήταν τα πράγματα αν στις επικοινωνίες μας μπορούσαμε να ανταλλάσσουμε κατευθείαν έννοιες, αντί για λέξεις (Εκεί εντοπίζω το πρόβλημα: στο ότι κωδικοποιούμε τα νοήματα σε λέξεις - όμως ο κωδικοποιητής του ενός δεν είναι φτιαγμένος για τον αποκωδικοποιητή του οποιουδήποτε - με άλλους ταιριάζει, με άλλους όχι.).

Και μια ερώτηση για homework - Πως ξέρει ο Tero ότι ο Tero κατάλαβε αυτά που έγραψε;

[Ή, όπως λέει και ο Douglas Hofstadter: I am a strange loop.]

Tero